नक्षत्र म्हणजे काय?
थोडक्यात उत्तर
नक्षत्र म्हणजे राशिचक्राला 13°20′ च्या समान भागांत विभागणाऱ्या 27 चंद्रमंडलांपैकी एक. तुमचे जन्मनक्षत्र म्हणजे तुमच्या जन्मवेळी चंद्र ज्यात होता ते. ते स्वभाव घडवते, विंशोत्तरी दशेची सुरुवात ठरवते, आणि नामकरण, मुहूर्त आणि गुणमिलनात वापरले जाते.
नक्षत्रे आकाश कसे विभागतात
360° चे राशिचक्र 13°20′ च्या 27 नक्षत्रांत विभागलेले आहे, जे मेषेच्या 0° वर अश्विनीपासून सुरू होऊन मीनेच्या शेवटी रेवतीवर संपतात. प्रत्येक नक्षत्र पुढे 3°20′ च्या चार चरणांमध्ये (पादांमध्ये) विभागलेले आहे.
प्रत्येक नक्षत्र आकाशातील ताऱ्यांचा एक समूह, एक अधिष्ठाता देवता, एक प्रतीक आणि एक स्वामी ग्रह यांच्याशी जोडलेले आहे. उदा. रोहिणीचा स्वामी चंद्र आणि कृत्तिकेचा — प्लीएडीज तारकासमूहाचा — स्वामी सूर्य.
स्वामी ग्रहांचा क्रम
नक्षत्रस्वामी नऊंच्या ठरलेल्या क्रमाने पुन्हा येतात: केतू, शुक्र, सूर्य, चंद्र, मंगळ, राहू, गुरु, शनि, बुध. अश्विनीचा स्वामी केतू, भरणीचा शुक्र, कृत्तिकेचा सूर्य, आणि असेच संपूर्ण राशिचक्रात तीन वेळा. हाच क्रम विंशोत्तरी दशा चालवतो.
नक्षत्रे कुठे वापरली जातात
तुमचे जन्मनक्षत्र तुमची पहिली दशा ठरवते. त्याच्या चरणावरून बाळाच्या नावाचे पारंपरिक पहिले अक्षर मिळते. गुणमिलन (कुंडली जुळवणी) आणि मुहूर्त, म्हणजे महत्त्वाच्या कामांसाठी शुभ वेळ निवडणे, यांत नक्षत्रे केंद्रस्थानी असतात.
सामान्य प्रश्न
- एकूण किती नक्षत्रे आहेत?
- सर्वसाधारणपणे 27 नक्षत्रे मानली जातात. 28 वे, अभिजित, काही मुहूर्त गणनांमध्ये येते.
- माझे नक्षत्र आणि माझी रास एकच आहेत का?
- नाही. रास म्हणजे चंद्राची 30° ची रास; नक्षत्र म्हणजे चंद्राचे 13°20′ चे लहान मंडल, जे राशीच्या आत किंवा दोन राशींच्या मधे येऊ शकते.
स्रोत आणि अधिक वाचन
ज्योतिष ही चिंतनाची पारंपरिक पद्धत आहे. वेगवेगळ्या परंपरांमध्ये अर्थ वेगळा लावला जातो; हा मार्गदर्शक सर्वसाधारण प्रथा सांगतो.